Oppervlaktecompostering: bescherm je moestuin liefdevol tegen slakken
In dit artikel stel ik je kort de oppervlaktecompostering voor, met de voor- en nadelen ervan, voor algemeen gebruik in de permacultuur. Het groene gedeelte is iets technischer.
Daarna deel ik met je waarom en hoe je de “oorlog tegen slakken” kunt vermijden, waarom oppervlaktecompostering een “magische” methode is om eindelijk samen met hen te tuinieren, en geef ik je een paar praktische tips om deze compostering toe te passen.
Voordat we verdergaan, als je last hebt van slakken in de tuin, is er één artikel dat je absoluut moet lezen, omdat het alle oplossingen bundelt die op mijn website worden gepresenteerd. Dat is het artikel “slakkenbestrijding in de tuin”, waarvan de link hieronder staat. Ik raad je aan om het te lezen en daarna terug te komen.
Gerelateerde artikelen
Als u mijn blog ontdekt, heeft u waarschijnlijk last van slakken in uw tuin.
U zou wellicht heel geïnteresseerd zijn in de koperen slakkenbarrière die ik heb ontworpen .
Voor mij heeft het alles veranderd. Ik kan eindelijk sla, kool, aardbeien en pompoenfamilie kweken zonder de haren uit mijn hoofd te trekken.
Twijfel niet: het is een investering (koper is duur), maar u wint er waarschijnlijk een hoop tijd mee!
I. Waarom oppervlaktecompostering toepassen?
Je hebt vast vaak gehoord over oppervlaktecompostering, maar voor jou gaat er niets boven een goede composthoop in een hoekje van de tuin?
Waarom gebruiken dan zoveel mensen deze composteringstechniek in de permacultuur?
Ik probeer beknopt te blijven en zet de voor- en nadelen voor je uiteen van wat ik er zoal over heb geleerd.
1. Maar wat is oppervlaktecompostering nu eigenlijk?
Oppervlaktecompostering is in principe compostering die direct op de bodem van je moestuin plaatsvindt! Als ik deze techniek toepas, voeg ik (naast of in plaats van mijn mulch) al mijn organisch afval dat normaal in de composthoop belandt toe tussen mijn plantenrijen.
2. Voordelen:
- Ideaal voor luiaards ( 😉 ) of liefhebbers van de “zelfvoorzienende moestuin”: vind je het heerlijk om van je groenten te genieten zonder al te veel tijd te besteden aan het beheren van alles? Ben je een liefhebber van het massaal inzetten van ollas in plaats van urenlang het grondwater van je regio leeg te trekken? : Oppervlaktecompostering bespaart je het onderhoudswerk van een “warme” composthoop en bespaart je het heen-en-weer lopen ernaartoe (of zelfs naar een koude composthoop) om je bodem van goede, verse compost te voorzien. Bovendien is groenafval uitstekend om een mooi vochtigheidsniveau in je bodem te behouden, waardoor je veel minder hoeft te gieten (of zelfs helemaal niet meer!). Het is iets geweldigs dat je prima kunt combineren met ollas, voor wie niet meer wil gieten, zelfs in heel droge streken.
- Je bevordert duidelijk het bodemleven! Gulden tor, springstaarten, pissebedden, miljoenpoten … en andere kleine en micro-organismen komen dit organisch materiaal ter plaatse verteren. Dat trekt ook hun predatoren aan, voor een stimulering van de biodiversiteit direct ter plaatse, en niet alleen in het verre hoekje van je moestuin. En een rijkere biodiversiteit betekent een stabielere en veerkrachtigere tuin!
- Ben je bang om getroffen te worden door de gevreesde stikstofhonger, die je doet beven en je nachten wit kleurt, voor jou en je gezin?
Geen nood, want oppervlaktecompostering heeft overal een antwoord op!
Ik overdrijf een beetje, maar inderdaad, als je je tuin gewend bent te mulchen om het bodemleven te behouden, zal een regelmatige toevoer van stikstofrijk organisch materiaal (je schillen en ander groenafval) je koolstof/stikstof-verhouding helpen balanceren, wat de risico’s op stikstofhonger sterk vermindert.
Het is ook een manier om zo dicht mogelijk bij een natuurlijke biotoop te komen, want in het bos bijvoorbeeld belanden plantenresten, vruchten of vruchtenresten op de bodem, in een homogene verdeling.
3. Nadeel:
-
Het is niet erg fraai: «Tja, ik heb niet echt zin dat mijn tuin op een stortplaats lijkt». Ja, het klopt dat als al je organisch afval in het zicht ligt terwijl je in je tuin ontspant, dat visueel gezien niet het prettigste is. Maar vermengd met mulch is het zeer waarschijnlijk dat je ze bijna niet ziet. Maar het is waar dat het misschien fraaier is om dit soort compostering te beperken tot je sierplanten en bloemen, vaak in de directe nabijheid van je leefruimte.
-
Dit groenafval kan slakken aantrekken in de directe nabijheid van je moestuin. Ja, dat klopt, maar het is ook een manier om ze van je planten af te leiden! (Dat zien we allemaal in het volgende deel).
Speciaal gedeelte: Waardoor vermindert oppervlaktecompostering het risico op “stikstofhonger”?
Wanneer je je moestuin mulcht met stro, is de koolstof/stikstof-verhouding van die toevoer uit balans: de C/N-verhouding van stro is namelijk 100. Dat betekent dat stro is samengesteld uit 100 keer meer koolstof dan stikstof.
Nu vereist de afbraak van 100 g koolstofhoudend materiaal de mobilisatie (door de bodemmicro-organismen die voor die afbraak verantwoordelijk zijn) van gemiddeld 4 g stikstof.
Voor 100 gram stro dat door de micro-organismen moet worden afgebroken, is dus de mobilisatie van 4 gram stikstof nodig. Maar stro bevat slechts één gram stikstof per 100 gram materiaal! 3 gram stikstof aanwezig in de bodem wordt dan door de bodemmicro-organismen gemobiliseerd tot het stro volledig is verteerd. Deze stikstof die in de bodem aanwezig is, kan dus niet meer door je planten worden opgenomen, wat tot stikstofhonger kan leiden.
Om dit verschijnsel te beperken, moet je de koolstof/stikstof-verhouding herstellen, met name door stikstofhoudend materiaal aan de bodem toe te voegen (groenafval bijvoorbeeld). Zo zullen, als je stikstof aanbrengt aan de bodemmicro-organismen, deze niet langer de stikstof hoeven te mobiliseren die er al aanwezig was, en kan die laatste dus wél door je planten worden opgenomen.
Hier is een lijst met verschillende stikstofrijke materialen met hun C/N-verhouding, die je, als aanvulling op de oppervlaktecompostering, kan helpen om voorgoed van stikstofhonger af te komen (bron: la permaculture au jardin van Damien Dekarz):
- Urine: 0.70
- Vlees: 1
- Dierlijke uitwerpselen: tussen 5 en 10
- Vers gras: tussen 10 en 15
- Groene bladeren: tussen 10 en 20
- Keukenafval (schillen, …): 20
II. Oppervlaktecompostering, of hoe je samen met slakken tuiniert zonder oorlog tegen ze te voeren.
1. De “slakkenoorlog” en de oppervlaktecompostering, en waarom het werkt
Slakken… een heikel onderwerp…
Elk jaar, met de eerste lenteregens, schieten honderden, of zelfs duizenden noodkreten op in de permacultuurgroepen op Facebook.
Geconfronteerd met de populatie-explosies van deze buikpotigen, die zich in het voorjaar razendsnel voortplanten en ontwikkelen, houden zaailingen en jonge planten het vaak niet lang vol.
Dus halen we de artillerie tevoorschijn:
- Tanks van contraproductiviteit: slakkenkorrels en biervallen
- Bunkers van as en eierschalen, met een meer dan twijfelachtige doeltreffendheid (bewijs op video)
- Gewapend met aarde: cavalerie van indische loopeenden, ingesijpelde aaltjes
Zelfs de beschermingsmuren rond planten, soms zeer doeltreffend (je kunt hier klikken om alle slakkenbarrières terug te vinden, of anders klik hier voor een test en vergelijking van koperen barrières), zijn niet altijd bruikbaar voor een hele tuin, en het rekruteren van de inheemse troepen (egels, loopkevers, kortschildkevers, …) duurt soms lang.
En als het nu eens volstond om van mentaliteit te veranderen? Als we besloten om slakken en huisjesslakken niet langer als vijanden te zien, maar als bondgenoten van de vruchtzetting in de moestuin?
En als ze nu eens niet handelden uit toorn van ongrijpbare hogere holistische krachten, maar eerder als symptoom, als indicator die helpt om het syndroom te ontdekken dat je tuin treft?
Het blijkt dat dit in feite vaak het geval is. Het herstel van het evenwicht laat soms lang op zich wachten, maar vereist daarvoor dat je de buikpotigen niet doodt of uit het moestuinsysteem uitsluit. Anders zullen bijvoorbeeld de natuurlijke predatoren zich niet vestigen.
Maar hoe bescherm je je planten dan tegen slakken, zonder methoden die hen zouden schaden?
Een prachtige oplossing daarvoor is juist de oppervlaktecompostering.
Slakken hebben van nature een verterende rol (van organisch materiaal in een eerste stadium van afbraak met name, wat de verspreiding van pathogene schimmels beperkt!) binnen een ecosysteem. Als ze het ter beschikking hebben, zullen ze zich dus bij voorkeur op groenafval richten in plaats van op je planten.
Als ze in het voorjaar soms erg vraatzuchtig zijn, is dat juist omdat ze van de honger omkomen: in het voorjaar komt al het leven weer op gang, en is het aandeel plantenmateriaal in een beginnend afbraakstadium veel zeldzamer dan in andere periodes van het jaar.
Voed ze, en ze zouden je planten met rust moeten laten. Bananenschillen, verwelkte slabladeren, aardappelschillen worden dan hun bedankcadeautje voor al het werk dat ze verrichten. (Met dank aan Eric voor de inspiratie).
Geef liefde, vermijd de oorlog!
2. Kleine praktische tips voor oppervlaktecompostering bestemd voor slakken
Oké, dus je staat in principe open om een oppervlaktecompostering uit te proberen tegen die onophoudelijke stromen slakken die je moestuin verwoesten.
Ja maar, moet ik deze oppervlaktecompostering op een bepaalde manier opzetten?
Eigenlijk niet zozeer, maar toch een beetje, ik leg het uit:
Je oppervlaktecompost moet vrij homogeen verdeeld worden om van deze voordelen voor de goede gezondheid van je bodem te profiteren. Maar bij een gebruik dat hoofdzakelijk gericht is op het seizoensgebonden beheer van slakken, kun je drie dingen opzetten:
-
Verdeel de oppervlaktecompost zo dat de dichtheid groter is aan de rand van de moestuin dan in het binnenste deel (om de slakken zo ver mogelijk weg te houden van de meest kwetsbare zones)
-
Leg niet te veel (of zelfs helemaal geen) compost in de directe nabijheid van de voet van je planten: dat zou de ontwikkeling van pathogenen kunnen bevorderen (valse meeldauw bij tomatenplanten bijvoorbeeld)
-
Als je in bakken tuiniert, kan het zeer interessant zijn om een deel van de compost op de grond te leggen, lager rondom de bakken: de slakken zullen daar stoppen voordat ze de bakken beklimmen. Voeg ook wat compost in je bakken toe om te profiteren van de voordelen ervan voor het bodemleven en voor je planten
-
Je kunt ook kiezen voor het opzetten van een oppervlaktecompostering in een afgelegen hoekje van je tuin, ver van je moestuin: daar kan het de meerderheid van de slakken verzamelen, wat ze van je moestuin afleidt (een techniek die nauw verwant is aan die van een opofferingsbed)
-
Tot slot moet de hoeveelheid oppervlaktecompost die je aanbrengt in de tijd en in hoeveelheid worden gereguleerd (niet te veel in één keer): voor een begrip van het waarom hiervan is hier een artikel dat het in detail uitlegt (slakken: rol, aanwijzingen, en regulering door herstructurering van het systeem).
3. En als de slakken toch al je planten opvreten?
Als de slakken toch je meest kwetsbare planten aanvallen, denk ik dat het gebruik van doeltreffende barrières eromheen het probleem op korte termijn kan oplossen. De combinatie van beide oplossingen is vaak zeer doeltreffend, en sluit de slakken geenszins uit de tuin!
Voor een regulering van het probleem op langere termijn kun je van nature afstotende planten poten, de predatoren van slakken aantrekken, of je bodem herstructureren (om met name mycorrhiza-schimmels aan te trekken)..
Voor een overzicht van oplossingen op korte en lange termijn kun je het hoofdartikel lezen dat ik hierover heb geschreven: Slakkensectie van de website.
Conclusie
Oppervlaktecompostering is een praktijk die steeds vaker in de permacultuur wordt toegepast, en dat is niet voor niets: stimulering van het bodemleven, minder werk in de tuin, een betere C/N-verhouding… maar ook een doeltreffende manier om samen met slakken te tuinieren, door te profiteren van hun onbetwistbare voordelen, terwijl je de schade aan je planten beperkt!
Uiteindelijk zijn het vermijden van de oorlog met slakken, hun compost-cadeautjes aanbieden, en je planten beschermen, prima met elkaar te combineren!
Verwant artikel:
Een doeltreffend grootmoedersmiddel tegen slakken.
Je slakkenbarrière maken (of kopen)
De informatie in dit artikel is geselecteerd en geverifieerd volgens de criteria die zijn vastgelegd in ons redactioneel handvest.
Klaar met slakken. Voorgoed. Vanaf dit seizoen.
Gerelateerde artikelen
