Rode wegslak (Arion vulgaris): herkenning, levenscyclus, ecologische impact en methoden om tuinen en gewassen te beschermen.
De rode wegslak (Arion vulgaris), vaak de Spaanse wegslak genoemd, is een invasieve soort die ernstige ecologische en economische problemen veroorzaakt in Nederland.
Deze slak is afkomstig van het Iberisch Schiereiland en heeft zich over heel Europa verspreid, waarbij hij landbouwgewassen aantast en lokale ecosystemen verstoort.
Nederlandse tuiniers en landbouwers maken zich steeds meer zorgen over de verwoestende impact ervan.
In dit artikel proberen we allereerst de rode wegslak te begrijpen.
We beginnen met een beschrijving zodat iedereen hem kan herkennen.
Vervolgens kijken we in welke regio’s van Nederland de rode wegslak vooral voorkomt.
We bespreken zijn gedrag, zijn voeding en zijn levenscyclus.
We beantwoorden de veelgestelde vraag of hij giftig is voor mensen of huisdieren.
Tot slot bekijken we wat elke tuinier op zijn eigen schaal kan doen om zijn planten tegen Spaanse wegslakken te beschermen en hun aantal geleidelijk en duurzaam te beperken.
Spreekt het programma je aan? Dan gaan we van start!
Als u mijn blog ontdekt, heeft u waarschijnlijk last van slakken in uw tuin.
U zou wellicht heel geïnteresseerd zijn in de koperen slakkenbarrière die ik heb ontworpen .
Voor mij heeft het alles veranderd. Ik kan eindelijk sla, kool, aardbeien en pompoenfamilie kweken zonder de haren uit mijn hoofd te trekken.
Twijfel niet: het is een investering (koper is duur), maar u wint er waarschijnlijk een hoop tijd mee!
Beschrijving en herkenning van de rode wegslak (Arion vulgaris)
Fysieke kenmerken van de rode wegslak (Arion vulgaris)
De rode wegslak wordt als volwassen dier doorgaans 7 tot 15 cm groot, wat hem tot een van de grootste slakkensoorten maakt.
De kleur van zijn lichaam kan variëren van rood en roodbruin tot soms zelfs donkerdere tinten zoals bruin of zwart, afhankelijk van de omgeving en de leeftijd van het individu.
In tegenstelling tot sommige andere weekdieren bezit de rode wegslak geen huisje, een kenmerk dat alle naaktslakken gemeen hebben.
Hij onderscheidt zich ook door zijn overvloedige slijm, dat soms oranjeachtig of geelachtig kan zijn. Dit slijm wordt afgescheiden om de slak tegen roofdieren te beschermen en om zijn voortbeweging te vergemakkelijken.
Verschillen met andere rode slakken: vergelijking tussen Arion vulgaris en Arion rufus
Er bestaat vaak verwarring tussen Arion vulgaris (vaak rode wegslak genoemd) en Arion rufus (vaak oranje wegslak genoemd), een andere slakkensoort die er veel meer “fluororanje” uitziet dan de Spaanse wegslak. Hoewel deze twee soorten qua uiterlijk sterk op elkaar lijken, zijn er enkele verschillen waaraan je ze kunt onderscheiden:
- Grootte: Arion rufus kan vergelijkbare afmetingen bereiken als Arion vulgaris, maar blijft over het algemeen wat gedrongener.
- Kleur: Arion vulgaris heeft een gevarieerder kleurenpalet, van lichtbruin tot zwart (minder “oranje” en meer in de “bruintinten”, ook al noemen we hem in de volksmond “rode wegslak”), terwijl Arion rufus egaler oranje is (een veel feller oranje, zelfs “fluo”).
- Gedrag: De Spaanse wegslak (Arion vulgaris) staat bekend om zijn zeer vraatzuchtige gedrag en richt ernstige schade aan in tuinen en gewassen, daar waar Arion rufus minder invasief is.
- Habitat: Arion rufus is eerder inheems in West-Europa, terwijl Arion vulgaris, die recenter werd geïntroduceerd, vaak als een invasieve soort wordt beschouwd.
Als je de Spaanse wegslak wilt herkennen, kunnen deze enkele kenmerken je helpen om hem van zijn soortgenoten te onderscheiden.
Hierboven arion rufus, een zeer fel oranje.
Hierboven arion vulgaris, met een veel bruiner uiterlijk, ook al wordt hij vaak “rode wegslak” genoemd.
Rode wegslak: in welke regio in Nederland?
Geografische verspreiding van de rode wegslak in Nederland
De rode wegslak (Arion vulgaris) komt tegenwoordig in vrijwel alle regio’s van Nederland voor.
Deze invasieve soort, die zich sinds zijn introductie snel heeft verspreid, past zich gemakkelijk aan de verschillende klimatologische omstandigheden aan.
Toch is hij bijzonder talrijk in bepaalde regio’s, waar de vocht- en temperatuuromstandigheden hem zeer gunstig gezind zijn.
Regio’s die het zwaarst door de Spaanse wegslak worden getroffen
In Nederland worden meerdere regio’s bijzonder zwaar getroffen door de rode wegslak, met name die welke vocht en een gematigd klimaat combineren. Dit zijn de zwaarst getroffen gebieden:
-
Het kustgebied: Deze regio is een van de zwaarst getroffen gebieden door de rode wegslak vanwege het zeeklimaat en de constante luchtvochtigheid. De omstandigheden zijn ideaal voor de uitbreiding van deze invasieve soort.
-
De rivierengebieden: Ook de rivierengebieden kennen een sterke aanwezigheid van rode wegslakken, met name door de regelmatige neerslag en het gematigde klimaat. De omstandigheden zijn er vergelijkbaar met die in het kustgebied en bevorderen de vermenigvuldiging van de Spaanse wegslak.
-
De landbouwstreken: Als landbouwregio bij uitstek lijden de landbouwstreken aanzienlijke verliezen door de uitbreiding van de slakken. De bebouwde gebieden vormen een ideale habitat voor deze vraatzuchtige soort, vooral in vochtige bodems.
-
Het zuiden: Aanvankelijk in deze streek geïntroduceerd, heeft de rode wegslak zich er snel verspreid. Met de uitbreiding van het landbouwareaal en de stijgende temperaturen blijft het zuiden een van de zwaarst getroffen regio’s, hoewel de verspreiding naar het noorden aan de gang is.
Uitbreiding van de Spaanse wegslak in Nederland
De uitbreiding van de Spaanse wegslak is sinds zijn introductie in Nederland snel en zorgwekkend verlopen, vooral in het zuiden.
Dankzij zijn aanpassingsvermogen heeft deze soort zich verder verspreid naar andere regio’s en reikt hij vandaag tot in het noorden van het land.
De stijging van de temperaturen en de uitbreiding van de landbouwgronden hebben deze invasie in de hand gewerkt.
De landbouwregio’s, met hun vochtige en organisch rijke bodems, zijn een bevoorrecht doelwit voor deze soort en vormen een echte uitdaging voor de landbouwers.
Gedrag en voeding van de rode wegslak (Arion vulgaris)
Voedingspatroon van de rode wegslak
De rode wegslak of Spaanse wegslak (Arion vulgaris) is een vraatzuchtig organisme dat een grote verscheidenheid aan voedsel eet. Zijn voedingspatroon bestaat voornamelijk uit:
- Planten: De rode wegslak voedt zich met talloze plantensoorten, vooral met de zachte, jonge bladeren. Hij is bijzonder vernielzuchtig op jonge zaailingen.
- Groenten: In de moestuin richt hij grote schade aan door zich te vergrijpen aan groenten zoals sla, kool, wortelen en courgettes.
- Vruchten: Hij aarzelt ook niet om vruchten te eten die contact maken met de grond, met name aardbeien en appels.
- Rottend materiaal: Naast levende planten voedt de Spaanse wegslak zich met rottend plantaardig materiaal en speelt hij zo een rol in het recyclen van organische stof.
Voorkeur voor menselijke gewassen
De voedingsvoorkeur van de rode wegslak gaat in het bijzonder uit naar door de mens geteelde gewassen, wat zijn grote impact op de landbouw en de moestuinen verklaart.
Hij richt ernstige schade aan in de moestuinen en de tuinbouwgewassen, wat het beheer van deze soort tot een probleem maakt voor tuiniers en landbouwers.
Jonge plantjes zijn bijzonder kwetsbaar voor aanvallen van de slak, die in enkele uren hele perken kan verwoesten. Tot de aangetaste gewassen behoren:
- Bladgroenten: Sla en spinazie worden vaak in één nacht verslonden.
- Wortelgewassen: Ook wortelen, aardappelen en bieten worden zwaar getroffen.
Deze schade veroorzaakt door de Spaanse wegslak kan aanzienlijke economische verliezen tot gevolg hebben, vooral in regio’s met een hoge landbouwproductie.
Ecologische impact van de rode wegslak
Naast zijn impact op de landbouw speelt de rode wegslak een negatieve rol voor de lokale biodiversiteit.
Als invasieve soort gaat hij in directe concurrentie met de inheemse slakken.
Deze concurrentie verloopt voornamelijk om voedselbronnen, maar ook om leefruimte. De snelle uitbreiding van de Spaanse wegslak leidt vaak tot een verstoring van het evenwicht in de ecosystemen, omdat hij de overhand krijgt op de lokale soorten, waardoor hun aantal afneemt en de voedselketens verstoord raken.
Levenscyclus van de rode wegslak
Gemiddelde levensduur van de rode wegslak
De levensduur van de rode wegslak is betrekkelijk kort.
Gemiddeld leeft een individu tussen de 9 en 12 maanden, al kan dit variëren afhankelijk van de omgevingsomstandigheden.
De temperatuur, de luchtvochtigheid en de beschikbaarheid van voedsel spelen een bepalende rol in de levensduur van slakken.
Hun levenscyclus wordt gekenmerkt door verschillende sleutelfasen: geboorte, geslachtsrijpheid, voortplanting en dood.
Hermafrodiete voortplanting en paring
De rode wegslak is een hermafrodiete soort, wat betekent dat elk individu zowel mannelijke als vrouwelijke voortplantingsorganen bezit.
Dat geeft hem grote flexibiliteit bij de keuze van zijn partner, want tijdens de paring wisselen twee individuen wederzijds hun zaadcellen uit.
Dit proces speelt zich voornamelijk ’s nachts af, in vochtige omgevingen.
De voortplantingscyclus begint wanneer twee slakken elkaar ontmoeten, zich om elkaar heen kronkelen en hun genetisch materiaal uitwisselen.
Dit hermafrodiete vermogen versnelt de voortplanting en draagt bij aan de snelle uitbreiding van de soort.
Elke slak is zo in staat om na de paring eieren te leggen, zonder onderscheid van seksuele rol.
Eileg en ontwikkeling
Na de paring leggen de rode wegslakken hun eieren op vochtige en beschutte plekken, zoals onder bladeren, onder stenen of in bodems die rijk zijn aan organische stof.
Een rode wegslak kan in de loop van zijn leven enkele honderden eieren leggen, doorgaans tussen de 20 en 50 eieren per legsel.
Deze eieren zijn doorschijnend of witachtig en meten ongeveer 3 à 4 mm.
De eieren komen na ongeveer 3 tot 5 weken uit, afhankelijk van de temperatuur- en vochtomstandigheden.
De jonge slakken, nog erg klein, beginnen onmiddellijk te eten en te groeien.
Ze hebben ongeveer 3 tot 5 maanden nodig om geslachtsrijp te worden en zich op hun beurt voort te planten, waarmee de levenscyclus van Arion vulgaris rond is.
Is de rode wegslak giftig?
Irriterend slijm: niet giftig maar mogelijk irriterend
Het slijm van de rode wegslak (Arion vulgaris) is niet giftig voor mensen.
Toch kunnen sommige gevoelige personen een lichte huidirritatie ervaren na langdurig contact met dit slijm.
Het is daarom raadzaam om je handen te wassen nadat je een slak hebt aangeraakt of oppervlakken hebt aangeraakt die met zijn slijm besmet zijn.
Dat slijm, dat in overvloed wordt geproduceerd, dient zowel ter bescherming als als voortbewegingsmiddel voor de slak, maar vormt geen ernstig risico voor de menselijke gezondheid.
Overdracht van parasieten: een indirect risico
Hoewel het slijm van de rode wegslak niet giftig is, kunnen slakken drager zijn van parasieten die potentieel gevaarlijk zijn voor huisdieren en, in zeldzame gevallen, voor mensen.
Het bekendste voorbeeld is Angiostrongylus vasorum, een parasiet die op honden kan worden overgedragen.
Door een besmette slak op te eten kan een hond geïnfecteerd raken met deze longworm, wat tot ernstige ademhalingsproblemen en zelfs de dood kan leiden als de infectie niet wordt behandeld.
Het is dus belangrijk om erop toe te zien dat huisdieren geen slakken of huisjesslakken eten, vooral in gebieden waar deze aanwezig zijn.
Bij de mens blijft het risico op overdracht zeer zeldzaam, maar er zijn geïsoleerde gevallen van infectie gemeld, voornamelijk in tropische regio’s.
Impact op de fauna: giftig voor sommige roofdieren
Rode wegslakken kunnen soms giftig zijn voor hun roofdieren als zij giftige planten hebben gegeten.
Dit verschijnsel is echter vrij zeldzaam en beperkt tot enkele specifieke plantensoorten.
Over het algemeen vormen rode wegslakken geen directe giftige bedreiging voor wilde dieren, maar zij kunnen wel schadelijk zijn voor de biodiversiteit door te concurreren met andere inheemse buikpotige soorten en door de lokale voedselketens te verstoren.
Hoe bestrijd je de rode wegslak in een tuin?
De rode wegslak (Arion vulgaris) is, in tegenstelling tot de inheemse slakken, een invasieve soort die geen essentiële rol speelt in het lokale ecosysteem.
Daardoor mag de bestrijding ervan agressiever zijn zonder dat je riskeert het natuurlijke evenwicht te verstoren.
Hier volgen enkele doeltreffende methoden om hun aantal in een tuin onder controle te houden.
1. Biervallen: een hier overweegbare oplossing, al is het effect beperkt
Biervallen worden vaak genoemd als een populaire methode om slakken te vangen, waaronder de rode wegslak.
In tegenstelling tot bij de inheemse slakken veroorzaakt het doden van rode wegslakken geen noemenswaardige ecologische verstoring.
Je kunt biervallen dus bij wijze van uitzondering gebruiken.
Houd er echter goed rekening mee dat deze vallen in kleine tuinen slakken over meer dan 100 meter aantrekken, wat de situatie kan verergeren.
Bovendien sterft slechts een derde van de slakken die in deze vallen terechtkomen er ook daadwerkelijk in, waardoor deze methode op de lange termijn weinig doeltreffend is.
2. Natuurlijke roofdieren bevorderen
Een duurzamere en omvattende aanpak bestaat erin de natuurlijke roofdieren van buikpotigen in je tuin te verwelkomen, die de populatie rode wegslakken doeltreffend zullen reguleren.
Egels, vogels, padden en bepaalde insecten zijn -soms geduchte- roofdieren van deze slakken.
Door ruimtes in te richten die gunstig zijn voor deze dieren, bied je hun een geschikte habitat om zich te vestigen en zich op natuurlijke wijze met de slakken te voeden.
Deze methode, hoewel trager op te zetten, biedt een duurzame oplossing voor het probleem.
3. Het gebruik van doeltreffende slakkenbarrières
Naast het verwelkomen van roofdieren kun je je planten beschermen tegen rode wegslakken door doeltreffende fysieke barrières te gebruiken.
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, zijn de meeste Slakkensectie van de website zoals eierschalen, as of koffiedik (onder andere… er zijn er heel veel!) op de lange duur niet voldoende doeltreffend.
Mijn videotests, hier beschikbaar op mijn YouTube-kanaal, tonen aan dat slechts twee methoden hun doeltreffendheid op lange termijn hebben bewezen:
- Water: Gebruikt in de vorm van een slotgracht dankzij ingegraven dakgoten rond de beplanting.
- Koper: Een koperen barrière met een hoogte van meer dan 7 cm bleek uiterst afschrikkend voor slakken. Het contact met het koper veroorzaakt bij hen een onaangename reactie, waardoor ze rechtsomkeert maken. Ik heb trouwens zo’n barrière voor mijn eigen tuin ontworpen. Ze bleek zo doeltreffend dat ik haar nu verkoop. Je vindt haar hier: het Koperen slakkenhek tegen slakken.
Conclusie
De rode wegslak, of Spaanse wegslak, is een invasieve soort in Nederland.
Toch blijft de beste beheermethode voor je moestuin en tuin dezelfde als voor de inheemse slakkensoorten.
Waarom? Heel eenvoudig: omdat het een omvattende en duurzame aanpak is die voorkomt dat je voortdurend achter het probleem aan moet hollen, mits ze goed wordt toegepast.
Richt je tuin dus zo in dat je er natuurlijke roofdieren naartoe lokt, terwijl je tegelijk je planten tegen de slakken beschermt.
Eventueel kun je ook bij uitzondering biervallen gebruiken, maar let op: ze trekken en vangen ook de inheemse soorten aan, evenals de insecten die buikpotigen bejagen. Het is dus een tweesnijdend zwaard.
Maar of het nu kaarten of een zwaard zijn, ze liggen in jouw handen. Dus aan jou de keuze 😉
Ik hoop dat dit artikel je is bevallen en je nieuwe hulpmiddelen heeft gegeven om in vrijheid en zelfstandigheid te tuinieren, terwijl je begrijpt wat je doet en waarom je het doet.
Tot binnenkort,
Robin.
De informatie in dit artikel is geselecteerd en geverifieerd volgens de criteria die zijn vastgelegd in ons redactioneel handvest.
Klaar met slakken. Voorgoed. Vanaf dit seizoen.
Wetenschappelijke referenties
- Distribution and spread of the invasive slug Arion vulgaris Moquin
- Invading slugs (Arion vulgaris) can be vectors for Listeria monocytogenes
- Introgression and Differentiation of the Invasive Slug Arion vulgaris from Native A. ater
- Arion vulgaris Moquin-Tandon, 1855 – the aetiology of an invasive species
Gerelateerde artikelen
Tests en evaluatie van 30 natuurlijke “anti”-slakkenmiddelen (werken ze?)
Lezen
Slakwerende planten, of preventie met behulp van planten
Lezen
Oppervlaktecompostering: bescherm je moestuin liefdevol tegen slakken
Lezen
Slakken: nut in de tuin, signalen en holistisch beheer door het herinrichten van de omgeving
Lezen
De vijanden van slakken: welke zijn het? Hoe lok je ze naar de tuin?
Lezen
Slakkenbestrijding: de (schadelijke) methoden om te vermijden: waarom en hoe?
Lezen