Wat eten slakken en hoe tuinier je samen met ze?

een naaktslak die een paardenbloembloem eet

Veel permacultuurtuiniers vechten elk seizoen tegen hordes hongerige slakken, die de vruchten van dagenlang werk verslinden. Slakkensectie van de website worden geprobeerd, vaak tevergeefs, de beestjes worden geraapt, verplaatst, opnieuw geraapt, … steeds opnieuw verplaatst…, de lichtbundel van je hoofdlamp speurt door het gras, de wallen onder je ogen worden dieper…

En als nu een herinrichting van de tuin, gebaseerd op kennis over wat slakken eten, zowel achteraf als preventief, het probleem zou kunnen oplossen?

Dat is wat ik in dit artikel naar voren probeer te brengen.

Kernpunten

• De mythe ontkrachten: Slakken zijn in de eerste plaats detritivoren (afvaleters). Ze geven veruit de voorkeur aan rottend plantmateriaal, schimmels, kadavers en uitwerpselen boven je levende groenten.

• Het aanvalssignaal: Als ze een levende plant eten, is dat vaak omdat die ziek of gestrest is. Een plant in slechte gezondheid zendt signalen uit die slakken aantrekken, die dan hun rol als “gezondheidspolitie” vervullen.

• Magneetplanten (te beschermen): Houd bij voorrang in de gaten: basilicum, kool, sla, Afrikaantjes, bonen en jonge pompoenen. Dat zijn hun lievelingsdesserts.

• De “opoffer”-strategie:
Plant doelbewust wat ze geweldig vinden (mosterd, koolzaad, hosta, dahlia) langs de rand of midden in de moestuin om hun eetlust van je kostbare gewassen af te leiden.

• De valkuil van mulchen:
– Te vermijden in het voorjaar: vers gazonmaaisel en vochtig hooi (daar schuilen ze maar al te graag in).
– Te verkiezen: hennep, miscanthus of dennennaalden (droog en ruw).

• Samengevat: Vecht niet alleen “tegen” ze. Verzorg je planten om ze minder aantrekkelijk te maken en bied de slakken een alternatieve voedselbron aan (opofferplanten of oppervlaktecompost).

★ Verlies niet langer elk jaar uw planten

Als u mijn blog ontdekt, heeft u waarschijnlijk last van slakken in uw tuin.

U zou wellicht heel geïnteresseerd zijn in de koperen slakkenbarrière die ik heb ontworpen .

Voor mij heeft het alles veranderd. Ik kan eindelijk sla, kool, aardbeien en pompoenfamilie kweken zonder de haren uit mijn hoofd te trekken.

Twijfel niet: het is een investering (koper is duur), maar u wint er waarschijnlijk een hoop tijd mee!

Klik hier om het slakkennet te ontdekken →

Maar voordat we verder gaan, raad ik je aan het artikel in de afbeelding hieronder te lezen. Kom daarna terug naar dit artikel.

I. Wat eet een slak ECHT? (De vegetarische mythe ontkrachten)

Voordat je ze vervloekt omdat ze je sla in kant hebben veranderd, is het essentieel om hun werkelijke biologische rol te begrijpen. In de natuur is de slak niet geprogrammeerd om een roofdier van levende groenten te zijn. Het is bovenal een opruimer en een detritivoor (afvaleter).

Als ze je moestuin aanvalt, is dat vaak “bij gebrek aan beter”, omdat haar omgeving uit balans is of omdat ze niets anders te eten vindt.

Haar lievelingsmenu (ruim vóór je sla)

Als je een slak de keuze zou laten in een rijke, wilde omgeving, dan is dit wat ze bij voorkeur zou eten:

Schimmels en meeldauw: Dat is hun absolute lievelingskostje. Daar zijn ze vaak veel gekker op dan op groen. Een tuin die “te schoon” is, behandeld met fungiciden of zonder dood hout (dat schimmels herbergt), is een tuin waarin de uitgehongerde slakken onvermijdelijk op je groenten terugvallen.
Rottend materiaal: Een dode plant, een rot blad, verterende mulch of compost. Ze versnellen de terugkeer van voedingsstoffen naar de bodem.
Kadavers (necrofagie): En jawel, het beeld is weinig smakelijk, maar slakken eten dode dieren (muizen, vogels, dode regenwormen…). Ze vertonen zelfs kannibalisme: als je een slak platdrukt en ter plaatse laat liggen, zal de geur de nacht erna onvermijdelijk haar soortgenoten aantrekken om haar op te ruimen.
Uitwerpselen: Dat is de “vuilnisman”-kant van de natuur. Ze eten en recyclen de uitwerpselen van andere dieren (honden, katten, wilde fauna).

De nuance huisjesslak versus naaktslak: een kwestie van een huisje

Hoewel hun voedingspatroon erg vergelijkbaar is (en hun schade ook), heeft de huisjesslak een vitale beperking die de naaktslak niet heeft: haar huisje.

Om dat te bouwen en te herstellen, heeft ze een dringende behoefte aan calcium. Daarom zie je vaak meer huisjesslakken op kalkrijke bodems, of terwijl ze oude cementmuren en stenen afschrapen. De naaktslak is veel minder afhankelijk van deze hulpbron en kan zonder probleem zuurdere bodems koloniseren.

Slakken zijn dol op sla

II. Waarom kiezen ze voor JOUW sla? (Het signaal van de zieke plant)

Je hebt vast wel eens dit vreemde verschijnsel opgemerkt: op een rij van 10 ogenschijnlijk identieke kropjes sla wordt er maar één tot op de wortel verslonden in één nacht, terwijl de directe buren volkomen ongeschonden blijven. Dat is geen toeval, en het is ook niet omdat die slak een hekel aan jou had. Het is biologie.

Een uiterst ontwikkeld reukvermogen om zwakte op te sporen

Slakken en huisjesslakken beschikken over een extreem fijn reukvermogen. In de natuur is hun rol die van “gezondheidspolitie”. Hun instinct drijft hen ertoe de minst levensvatbare individuen te elimineren om de terugkeer van organisch materiaal naar de bodem te versnellen en plaats te maken voor de sterkste.

Concreet worden ze onweerstaanbaar aangetrokken door gestreste, zieke of verwelkende planten. Wanneer een plant lijdt (watergebrek, wortels beschadigd bij een onhandige verplanting, begin van een schimmelziekte), zendt ze biochemische signalen uit die voor ons onzichtbaar zijn, maar zeer duidelijk voor de buikpotigen. Ze geeft met name ethyleen en andere vluchtige verbindingen af, die als een echte “etensbel” werken voor de slakken in de omgeving.

De les voor de tuinier: voel je niet schuldig!

We moeten onze kijk op de schade veranderen. Als je net verplante jonge plantjes massaal worden aangevallen, is dat niet altijd “de schuld van de slakken”. Het is vaak het teken dat de plant al aan het lijden was.

Een courgetteplant die dorst heeft geleden vóór het planten? Aantrekkelijk.
Een krop sla waarvan de wortels te ruw zijn behandeld? Aantrekkelijk.
Een groente die niet bij je bodem of standplaats past? Aantrekkelijk.

Door deze “zwakke” plant te eten, doet de slak gewoon haar werk van natuurlijke regulatie. Het praktische gevolg is eenvoudig: in plaats van al je energie te besteden aan de strijd tegen de slak, kun je een deel ervan besteden aan het verzorgen van de gezondheid van je planten. Een krachtige plant, geplant in een levende bodem en zonder waterstress, wordt chemisch veel minder “zichtbaar” en smakelijk voor de plaagdieren.

III. En de planten die ze niet eten? (De barrière-oplossing)

Voordat we de lijst met hun lievelingsgerechten bekijken (om te weten wat je moet beschermen), keert er vaak een vraag terug: “Bestaan er planten die slakken verafschuwen?”.

Het antwoord is JA. Sommige planten zijn, door hun textuur of hun geur, echte afweermiddelen of levende barrières (zoals bernagie), en andere zijn er simpelweg bestand tegen hun aanvallen (of worden gewoon niet aangevallen omdat ze niet aantrekkelijk zijn voor slakken). In plaats van ze hier op te sommen, heb ik een volledig dossier aan dit onderwerp gewijd om je te helpen “plantaardige schilden” rond je moestuin te creëren. Hier voor de resistente bloemen. En hier voor de resistente en/of afwerende planten.

IV. De “Rode Lijst”: De moestuinplanten die slakkenmagneten zijn

kool, een plant waar slakken dol op zijn

We hebben gezien wat ze niet lekker vinden. Maar laten we eerlijk zijn, de meeste groenten die wij dolgraag kweken zijn ook hun favorieten. Deze planten zijn mals, zoet en zonder chemische verdediging.

De lijst met planten om als een havik in de gaten te houden: Als je tuin geïnfecteerd is, weet dan dat het planten van deze variëteiten neerkomt op het luiden van de etensbel. Ze vragen om strakke bescherming (net, klok of nachtelijke bewaking):

De allerbeste (hun lievelingsdessert):
- Basilicum (ze kunnen een plant in één nacht kaalvreten).
- Kool (vooral de jonge planten).
- Bladsla (kropsla, krulsla… minder veldsla, die beter bestand is).
- Afrikaantjes (vaak geplant om tomaten te beschermen, worden ze als eerste verslonden… wat ze tot goede opofferplanten maakt!).
De andere delicatessen:
- Bonen en soja (vanaf het opkomen).
- Suikermaïs.
- Jonge planten van pompoenen, courgettes en komkommers (eenmaal volgroeid beschermen de haartjes ze, maar als baby zijn ze kwetsbaar).
- Jonge planten van paprika en selderij.
- Koolrabi.
- Asperges.
- Spinazie.

Het kritieke geval van de AARDBEIEN (en hoe je ze redt) Slakken zijn dol op aardbeien vanwege hun suiker, en omdat de vrucht vaak de grond raakt. De specifieke truc: Vermijd het mulchen met vers groenafval (maaisel) aan de voet van de aardbeienplanten, want dat trekt de slakken vlak onder de vruchten aan. Geef de voorkeur aan een mulchlaag van dennennaalden (die hun voortgang bemoeilijkt en die ze veel minder waarderen dan andere mulchsoorten) of van ruwe schapenwol rond de planten. Anders blijft de teelt in hangende potten de meest radicale bescherming.

“Maar ze eten alles! Wat eet ik dan zelf?” Ik hoor je al: “Maar Robin, ze staan er allemaal tussen! Ik ga toch niet bij elke maaltijd alleen maar aardappelen en uien eten!”. Dat klopt, het is ontmoedigend. Daarom dient het kennen van deze lijst niet om jezelf te verbieden ze te planten, maar om te weten waar je je beschermingsinspanningen op moet richten. Verspil je energie niet aan het beschermen van tomaten (die ze nauwelijks deren), maar zet alles op alles voor je sla en je kolen!

V. Hoe tuinier je met planten die zeer gevoelig zijn voor slakken?

1. Hoe bescherm je zaailingen en jonge planten tegen slakken?

Illustratie van een paraplu die een hart beschermt, als symbool voor de preventie tegen naaktslakken

Verschillende planten in je moestuin zijn gevoelig voor slakken, gedurende hun hele ontwikkeling (dat geldt bijvoorbeeld voor radijs, sla en kool, basilicum, onder andere…). Maar de meeste planten zijn er veel gevoeliger voor in hun eerste ontwikkelingsstadium (komkommerachtigen bijvoorbeeld). Een goede oplossing voor die planten bestaat erin de jonge planten te beschermen en ze pas de grond in te zetten wanneer ze krachtig genoeg zijn: ze zijn dan minder aantrekkelijk voor slakken en huisjesslakken, en ze verdragen eventuele schade beter wanneer die alsnog komen knabbelen. Deze jonge planten binnenshuis opkweken is een uitstekende oplossing. In het algemeen kun je beter niet rechtstreeks in de volle grond zaaien.

2. Selectie van de meest slakbestendige planten

dna planten

Een andere strategie die je kunt toepassen, is je te verlaten op meneer Darwin, ook al is dat een aanpak op veel langere termijn.

Voor elke soort past de natuur een natuurlijke selectie toe… zodat alleen de individuen die het best aan hun omgeving zijn aangepast zich kunnen voortplanten. Dat om hun genen door te geven (en dus hun anatomische en/of gedragskenmerken) aan hun nakomelingen. Dit geeft soorten op lange termijn een opmerkelijke veerkracht en aanpassingsvermogen ten aanzien van sterke veranderingen in hun omgeving. Ook planten zijn aan deze natuurlijke selectie onderworpen.

Als je 10 courgetteplanten in je tuin hebt geplant, zorgt de diversiteit aan genetisch materiaal ervoor dat geen enkele exact dezelfde kenmerken heeft als zijn buurman. Onder deze verschillen zullen de planten waarschijnlijk niet allemaal dezelfde aantrekkelijkheid hebben voor slakken (hun textuur en/of “smaak” zal heel licht verschillen).

Soms zul je dan opmerken dat een van je planten minder is aangevallen door de slakken dan de andere.

Wat je dan kunt doen, is de zaden van die plant verzamelen (dus haar genetisch materiaal), om ze het volgende seizoen opnieuw te zaaien. Als blijkt dat die courgetteplant inderdaad minder is aangevallen vanwege haar geringere aantrekkelijkheid voor slakken (en niet alleen door geluk, want dat is ook mogelijk), dan zullen je planten, als je seizoen na seizoen op deze manier blijft werken, beter bestand zijn tegen slakken.

3. Oude plantenrassen zaaien, die slakken weinig eten

oude groenten resistent tegen slakken

Een eenvoudigere methode, die ook sneller in te voeren is, bestaat erin direct te kiezen voor oude plantenrassen. De afgelopen decennia is de selectie van planten namelijk gericht geweest op het behouden van alleen die planten die de meeste vruchten gaven, de grootste, en die met de beste smaak. De klimatologische en milieugerelateerde grillen (droogte, explosie van slakkenpopulaties, …) werden daarbij ingedamd door technologische “vooruitgang” (overvloedig gieten, slakkenkorrels op basis van metaldehyde, …).

Maar in die tijd, toen al deze technologieën nog niet bestonden, waren de planten die men selecteerde van nature het meest resistent, want dat waren degene die overleefden.

Talrijke oude rassen zijn bewaard gebleven, en hun grotere natuurlijke weerstand tegen slakken is een echte troef.

VI. Hoe gebruik je de kennis over wat een slak eet: de techniek van het opofferbed

1. De techniek van het opofferbed: waarom? En hoe gebruik je het om slakken uit de moestuin weg te houden?

Mosterd voor opofferbed

Het opofferbed bestaat erin, zoals de naam al aangeeft, om een deel van je tuin aan de slakken te wijden, om de schade aan je moestuinplanten te beperken. Dit deel dat hun wordt aangeboden, dat je kunt zien als een geschenk voor hun nut in de tuin, is ook een manier om hun “aandacht” te richten op planten die voor jou weinig belangrijk zijn, maar voor hen zeer aantrekkelijk (het is hetzelfde principe als bij oppervlaktecompostering).

Stel je voor dat je met vrienden bent en dat jullie allemaal absolute fans van pannenkoeken zijn. Jullie staan op een voetgangersplein, en er is een pannenkoekenkraam aan de ene kant van het plein, en een suikerspinkraam aan de andere kant.

De kans is groot dat jullie naar de pannenkoekenkraam gaan. En zelfs als een van je vrienden er gisteren al heeft gegeten en een suikerspin gaat kopen, is de kans groter dat de meesten van jullie zich tegoed doen aan die lekker warme opgerolde pannenkoeken.

Stel je in je tuin voor dat de suikerspinkraam jouw moestuin is. Zet daar de pannenkoekenkraam neer, waar de slakken de voorkeur aan geven.

2. Lijst van planten die slakken met passie eten, te gebruiken voor een opofferbed

pannenkoeken

Dit zijn de varianten die je aan de slakken en huisjesslakken in je kraam zou kunnen aanbieden:

Mosterd citroen-suiker
Zonnebloemen kastanjecrème
Hosta’s aardbeienjam
Dahlia banaan-nutella
Zinnia gezouten karamel
Radijs garrigue-honing
Koolzaad peer-chocolade
Tuinkers ahornsiroop
Paardenbloemen slagroom

VII. Wat slakken bij voorkeur eten binnenin de moestuin zetten

Wat ook mogelijk is, naast het aanleggen van een opofferbed in een afgelegen hoek van de tuin (om er de meerderheid van de slakken uit de buurt van je moestuin te houden), is om planten waar slakken dol op zijn binnenin je moestuin toe te voegen. Om terug te grijpen op de eerdere vergelijking: er zullen altijd enkele slakken zijn die zich naar jouw suikerspinkraam wagen (bij toeval of omdat ze er dichtbij waren). Jouw pannenkoekenkraam aan het andere eind van de tuin zal ze niet interesseren (dat is veel te ver en ze zullen die niet opmerken, of anders wordt de (instinctieve) kosten-batenverhouding van die verplaatsing te laag).

Je moet dus planten om te “offeren” (die gewoonlijk tot de kern van het voedsel van slakken behoren) ook midden in je moestuin planten, tussen je kostbaarste planten in.

In de permacultuur is de gulden regel om de bodem altijd te bedekken. “De bodem mag nooit naakt blijven”, wordt vaak herhaald. Dat geldt voor het bodemleven, maar wanneer je een slakkenprobleem hebt, wordt de keuze van het mulchmateriaal een tweesnijdend zwaard. Afhankelijk van wat je aan de voet van je planten uitspreidt, kun je de slakken ofwel uitnodigen voor het festijn, ofwel een hindernisbaan voor ze bouwen.

De “kantine”-mulch (te vermijden in het voorjaar)

Sommige mulchsoorten werken als een krachtige magneet. Ze bieden de slakken zowel onderdak (vocht en schaduw) als kost (voedsel). Als je met een invasie te maken hebt, vermijd dan tijdelijk de groene, vochtige en stikstofrijke mulchsoorten:

Vers gazonmaaisel: Dat is het equivalent van een onbeperkt buffet. Het gaat broeien, blijft vochtig en is mals.
Gemaaide groenbemesters die ter plaatse blijven liggen: Hetzelfde probleem.
Groenteschillen: Als je je keukenafval als directe mulch gebruikt, trek je alle fauna in de omgeving aan (dit kan daarentegen juist worden gebruikt als afleidingsoplossing, net als de opofferplanten!).
Heel fijn stro of hooi (als het vochtig is): Hoewel het een uitstekend materiaal is, kan hooi bij veel regen een ideale schuilplaats worden.

Het praktische advies: Als je sla wordt verslonden, hark en verwijder dan tijdelijk deze vochtige mulch rond de planten om de bovenste grondlaag te laten opdrogen.

De “barrière”-mulch (te verkiezen)

Omgekeerd waarderen slakken de droge mulchsoorten of die hun slijm (hun bave) wegtrekken minder. Om je gevoelige gewassen te beschermen, geef je de voorkeur aan koolstofrijke en gestructureerde materialen:

Miscanthus (gehakseld): De splinters zijn scherp en hard.
Vlas- of hennepvezel: Heel droog, ze plakken aan de voet van de slak en hinderen haar voortgang.
Dennennaalden: Zoals besproken bij de aardbeienplanten.

IX. Planten bedoeld om door slakken te worden opgegeten: de psychologische instelling die je nodig hebt

Tot slot wilde ik een aspect belichten dat me belangrijk lijkt. Wanneer je planten kiest om te “offeren”, bedenk dan dat je werkelijk bereid moet zijn om alles te zien opvreten.

Het is gemakkelijk om in de val te trappen van het aanleggen van een heel elegant sierperk waar je verliefd op wordt. En dan ben je uiteindelijk niet meer bereid om het ten prooi te laten vallen aan de slakken en huisjesslakken… om ten slotte terug te belanden op je startpunt.

Als je bang bent in deze valkuil te trappen, kies dan de planten met het minst sierlijke uiterlijk. Vermijd dan misschien de zonnebloemen, de dahlia’s, de zinnia’s… en plant liever paardenbloemen, koolzaad, mosterd, …

Conclusie

De keuze van de variëteiten van de meest slakbestendige moestuinplanten en de inrichting van de tuin zijn prioriteiten om het hoofd te bieden aan belangrijke seizoensgebonden toenames van het aantal slakken of huisjesslakken.

De kennis van deze buikpotigen, en met name van hun gewoonten en voedingsvoorkeuren, is naar mijn mening een cruciaal punt voor een doeltreffende inzet van deze actiemiddelen.

De informatie in dit artikel is geselecteerd en geverifieerd volgens de criteria die zijn vastgelegd in ons redactioneel handvest.

FAQ: Je veelgestelde vragen over de eetlust van slakken

Eten slakken regenwormen?

Dat is een grote zorg van tuiniers die hechten aan hun levende bodem en bang zijn dat de slakken hun kostbare bodemwerkers zullen uitroeien. Stel je gerust: NEE. De gewone slak in onze tuinen (de aardslak of de kleine grijze) is vegetariër en detritivoor. Ze valt geen levende regenwormen aan. Ze leven prima samen. Noot: Er bestaat weliswaar een familie van “vleesetende slakken” (de Testacella’s), die regenwormen onder de grond bejagen, maar ze zijn zeldzaam en komen vrijwel nooit aan de oppervlakte.

Eten slakken elkaar op (kannibalisme)?

Ja, absoluut. Zoals aan het begin van het artikel is uitgelegd, zijn slakken opportunistische aaseters. Het kadaver van een slak geeft een sterke eiwitgeur af die haar soortgenoten uit de omgeving aantrekt. Daarom is het laten liggen van de slakken die je hebt geëlimineerd (doormidden gesneden of platgedrukt) midden in de moestuin niet altijd een goed idee als je de andere wilt wegjagen: je serveert ze het diner! (Maar het kan ook een afleiding zijn voor je smakelijke moestuinplanten). Ook goed om te weten: luipaardslakken eten zelfs levende slakken op.

Eten ze de wortels van de planten?

Over het algemeen geven de slakken aan de oppervlakte de voorkeur aan malse bladeren en stengels. Sommige kleine zwarte of grijze slakken leven echter deels onder de grond en kunnen inderdaad de wortels of knollen (zoals aardappelen of wortelen) aanknabbelen, waardoor gangen ontstaan waarin zich vervolgens rotting nestelt.

Waarom eten mijn slakken mijn bloemen maar niet mijn onkruid?

Het is een kwestie van textuur en chemie. Wilde planten (“onkruid”) zijn vaak taaier, bitterder of behaarder dan onze tuinbouwvariëteiten, die geselecteerd zijn om mals en zacht te zijn (voor ons gehemelte… en het hunne!). Het is oneerlijk, maar het is de prijs van de genetische selectie.

Klaar met slakken. Voorgoed. Vanaf dit seizoen.

Test bij u thuis de koperen slakkenbarrière die ik heb ontworpen: het slakkennet.