De tijgerslak (giftig?): herkenning, voeding, voortplanting
Net als een grote katachtige sluip ik soms door jullie tuinen. Mijn gevlekte vacht maakt mij uniek in mijn soort, onder ons kruipende landweekdieren!
Ik ben limax maximus (in het Latijn limax: slak en maximus: groot).
Ik draag mijn Latijnse naam terecht, want ik kan wel 20 cm lang worden!
Men noemt mij soms tijgerslak, luipaardslak, maar ook asgrauwe slak, grote grijze wegslak, grote asgrauwe slak of grote grijze slak.
Maar ook al ben ik zo bekend als de bonte hond, toch stelt men zich veel vragen over mij:
- Wat eet ik? Eet ik echt andere slakken?
- Ben ik giftig en dus gevaarlijk voor jullie kippen of eenden?
En wist je trouwens dat mijn voortplanting een uitzonderlijk fenomeen in de levende natuur is?
Dat zien we allemaal in wat volgt! Je zult zien, ik ben een buitengewone slak.
Kernpunten
• Herkenning: Een reuzenslak (tot 20 cm) met een gevlekte of getijgerde vacht. In tegenstelling tot de andere leeft hij 2 tot 3 jaar en houdt hij een winterslaap.
• Een carnivore bondgenoot: Hij jaagt actief op de andere schadelijke slakken en verslindt hun eieren. Het is een natuurlijke regelaar.
• Gevaar voor de moestuin: Vrijwel nul. Hij verkiest verreweg compost, rottende plantenresten en schimmels (echte meeldauw, valse meeldauw) boven levende groenten.
• Giftigheid: Geen enkele. Hij is noch venijnig noch giftig voor honden, katten, kippen of eenden.
• Spectaculaire voortplanting: Hij paart op acrobatische wijze, in het luchtledige hangend aan een draad van slijm.
• In de praktijk: Dood hem vooral niet!
Verplaats hem naar de compost of gebruik hem als “bewaker” in het hart van je gemulchte teeltzones.
Als u mijn blog ontdekt, heeft u waarschijnlijk last van slakken in uw tuin.
U zou wellicht heel geïnteresseerd zijn in de koperen slakkenbarrière die ik heb ontworpen .
Voor mij heeft het alles veranderd. Ik kan eindelijk sla, kool, aardbeien en pompoenfamilie kweken zonder de haren uit mijn hoofd te trekken.
Twijfel niet: het is een investering (koper is duur), maar u wint er waarschijnlijk een hoop tijd mee!
Voordat we beginnen, als het je interesseert, hier is het artikel over alle predatoren van slakken.
I. De tijgerslak (of luipaardslak) onder de loep
a. Hoe herken je een tijgerslak?
Laten we eerst eens beginnen met een goede basis. Waarom wordt de luipaardslak (luipaard verwijst dus naar een gevlekte vacht, en hij wordt trouwens ook gevlekte slak genoemd) ook tijgerslak genoemd?
We zien toch duidelijk het verschil tussen een tijger en een luipaard, niet? Tussen een gestreepte pyjama en een pyjama met stippen?
In het begin dacht ik eigenlijk dat de benaming “tijgerslak” een taalfoutje was. Maar door de tijd te nemen om te observeren, besefte ik dat jonge luipaardslakken een soort strepen hebben (eigenlijk uitgelijnde vlekken) langs hun lichaam (en niet dwars zoals bij de tijger). Deze strepen hebben de neiging te verdwijnen (de vlekken raken verder uit elkaar) wanneer de slak volwassen wordt, maar je kunt nog altijd stippellijnstrepen zien (en steeds langs het lichaam) op de achterkant van de slak.
Daarentegen zul je merken dat er goed zichtbare vlekken van 3 mm doorsnede op de voorkant van de luipaardslak zitten (ter hoogte van wat men het “schild” noemt, vlak bij de kop), en dit al vanaf zijn prilste jeugd.
Wanneer deze nog jong is, hebben we soms te maken met een slak die tegelijk getijgerd en gevlekt is (een ondeugende kruising tussen de twee beroemde dieren van de savanne). Deze tekeningen zijn zwart op een bruingrijs tot bruinroze lichaam.
Hier zien we een mooie kleine luipaardslak: gevlekt op de voorkant en meer getijgerd op de achterkant.
b. Anatomie van de tijgerslak
Afgezien van de kleur van zijn vacht, wat zijn de anatomische bijzonderheden van de luipaardslak?
· Het ademhalingsgat (ademhalingsorgaan van de slak) bevindt zich aan de achterkant van het schild
· De kiel, een kleine richel op de “rug” van de slak, is kort en stopt vóór het schild.
· Er zijn concentrische plooien aanwezig ter hoogte van het schild van de slak.
Een slijm zoals geen ander Nog een bijzonderheid die met het blote oog onzichtbaar is maar wel degelijk voelbaar bij aanraking: zijn slijm. In tegenstelling tot de andere slakken is het slijm van de luipaardslak bijzonder plakkerig en hardnekkig. Het is een doeltreffend afweermiddel dat heel wat predatoren afstoot, want het is erg moeilijk schoon te maken (dat zul je merken als je er een probeert te hanteren zonder handschoenen!).
Jammer dat deze anatomische kenmerken (afgezien van het slijm van de luipaardslak, dat tamelijk specifiek is) gemeenschappelijk zijn voor alle ondersoorten van grijze slakken, waarvan de luipaardslak deel uitmaakt. Dat zal je dus niet veel verder helpen om te kiezen tussen luipaardslak en grijze slak, maar ik vond toch dat het de moeite waard was om je meer over deze soort te leren.
c. Gedrag en plaatsen om hem te observeren
De tijgerslak slaapt, zoals alle slakken, overdag, wanneer het droog weer is, verscholen op donkere en vochtige plaatsen: in je mulchlaag, in je composteerbak, onder stenen of dood hout, en zelfs ingegraven onder de aarde! Wanneer het naar regen ziet, of ‘s nachts, wanneer de vochtigheid neerdaalt, komen ze tevoorschijn en kun je ze in je tuin opmerken.
Luipaardslakken komen ook voor in heel het zuiden en westen van Europa. Ze zijn iets minder aanwezig rond het Middellandse Zeegebied.
Hoe lang leeft een luipaardslak? Hier verrast hij het meest. Terwijl veel slakken sterven bij de eerste koude, is de luipaardslak een taaie: hij kan tussen de 2 en 3 jaar leven.
Maar wat doet hij ‘s winters? Hij sterft niet, hij houdt een winterslaap! Zodra de temperaturen dalen, graaft hij zich diep in de bodem of in het hart van je composthoop in (een zone die lauw blijft dankzij de fermentatie) om de volgende lente weer tevoorschijn te komen. Daarom vind je vaak heel grote exemplaren (volwassenen van meerdere jaren) al vanaf maart/april.
II. Voeding van de tijgerslak: eet hij echt andere slakken?
Het antwoord is ja!
Eigenlijk is de luipaardslak omnivoor: zijn voeding bestaat uit planten (zoals de andere slakken), uit schimmels (waar hij dol op is, met inbegrip van ziekteverwekkende schimmels - echte meeldauw, valse meeldauw waarvan hij de verspreiding stopt door de voortplantingssporen te verteren), maar ook uit andere slakken!
“Oké oké, hij eet andere slakken, maar eet hij alleen dode slakken, of kan hij ook levende en gezonde individuen doden en opeten? Want er zijn veel slakkensoorten die hun dode soortgenoten knabbelen”
Ja, de luipaardslak eet dode slakken, maar hij gaat ook zover om andere slakken op te sporen (het woord is misschien wat sterk, laten we eerder zeggen “jagen op”) en te doden! Hij verplaatst zich sneller dan de meeste andere exemplaren (tot 15 cm/minuut) en kan ze zo tot zijn prooi maken. Wat de grootte is van de potentiële prooislakken van de luipaardslak, dat is een andere vraag. Wat zeker is, is dat hij zich voedt met de eieren van de andere slakken, evenals met de kleinste exemplaren (zie de video hieronder). Kan hij een rode wegslak aanvallen? Goede vraag, daar heb ik absoluut niets over gevonden.
Ook al kan de luipaardslak bepaalde planten eten (wat niet zo erg is, want zoals ik je al zei beperkt dat de verspreiding van schimmelziekten), is het dus echt een vriend om in de tuin te hebben!
Eet de luipaardslak je sla op?
Dat is de begrijpelijke angst. Als hij niets anders te bijten heeft, ja, dan kan hij enkele blaadjes knabbelen. MAAR, zijn voorkeur gaat heel duidelijk uit naar:
1. Rottende plantenresten (dode bladeren, mulch).
2. Schimmels (en mycelium).
3. Kadavers en dierlijke uitwerpselen.
4. Andere slakken.
In een evenwichtige tuin met mulch zal hij bijna altijd je levende groenten links laten liggen ten voordele van het rottende organische materiaal. Het is bovenal een schoonmaker van het ecosysteem.
De truc van de “Bewaker” (Voor wie het anti-slakkennet heeft) Hier is een sluwe techniek die ik gebruik. Als je mijn koperen anti-slakkennet rond je teeltbedden hebt geïnstalleerd, is het ondoordringbaar voor slakken die van buitenaf komen. Maar als je ergens anders in de tuin een luipaardslak vindt… vang hem en zet hem OPZETTELIJK binnen de door het net beschermde zone! Waarom? Omdat hij je teelten niet zal aanvallen als de bodem gemulcht is, maar hij zal de zone patrouilleren om de eitjes en de kleine grijze slakken te verslinden die binnen de omheining hadden kunnen uitkomen. Het is een geduchte bewaker om je teeltbedden te beveiligen.
Het is niet gemakkelijk te zien, maar deze luipaardslak is wel degelijk bezig een kleine grijze slak op te eten
III. Is de tijgerslak venijnig en dus gevaarlijk voor je dieren?
Het is een vraag die velen zich stellen, en die sommigen mij hebben gesteld: is de luipaardslak giftig voor de dieren die hem zouden opeten?
Eigenlijk lijken meerdere mensen gemerkt te hebben dat een kip of een eend die een luipaardslak tegenkomt hem niet opeet, of er zelfs niet in de buurt komt. Dit soort gedrag van een predator is vaak kenmerkend voor een giftigheid van de “prooi” in kwestie. Maar is de gevlekte slak echt “venijnig” (dat is de term die vaak terugkomt)? We zouden hier eerder van “vergiftig” dan van “venijnig” moeten spreken, aangezien het bijvoeglijk naamwoord “venijnig” overeenkomt met de mogelijkheid om actief gif in te spuiten bij een ander dier.
Moeilijk te zeggen of de luipaardslakken vergiftig zijn, want dit soort predatorgedrag kan ook gewoon worden uitgelokt door de bijzondere vacht van deze slak, die een indruk van giftigheid uitstraalt die groter is dan ze in werkelijkheid is. Ik heb hier veel onderzoek naar gedaan en ik heb geen enkele regel gevonden over een eventuele giftigheid van de luipaardslak.
Is het dus mogelijk gevaarlijk om luipaardslakken te hebben die in de tuin rondwandelen met je kippen en eenden?
Nee, helemaal niet, want:
· Het risico dat de luipaardslak giftig is, is klein aangezien er absoluut niets in de literatuur over bestaat
· Predatoren weten meestal wanneer een potentiële prooi giftig is, en ze nemen het risico niet om er een hap van te nemen
Maak je geen zorgen, de kruipertjes in pyjama zijn dus zonder gevaar!
IV. Voortplanting van de tijgerslak in de tuin
Als je de paring van twee luipaardslakken kunt bijwonen, heb je veel geluk!
Het is een waar bruiloftsballet (zie video verderop): eerst maken de slakken elkaar het hof door cirkels op de grond te draaien. Eenmaal de partners veroverd zijn, beginnen ze allebei een struik, een grote plant of een kleine boom te beklimmen. Vervolgens kronkelen de partners zich ineen en storten zich daarna in de leegte, hangend aan een heel dikke draad van slijm.
Maar waarom storten de luipaardslakken zich in de leegte?
Eigenlijk gaat het erom de zwaartekracht in hun voordeel te gebruiken, om zich gemakkelijker rond elkaar te kronkelen en beter hun immense penis te gebruiken -“Wat?! Nee maar dat is walgelijk!”.
“Ik weet het, het is misschien “walgelijk” voor jullie, ellendige mensen met een mini-piemel, maar het is de natuur. Dus nee, het is niet walgelijk. Wij, luipaardslakken, beheersen de seksparade als geen ander. En geen complex om over te hebben”.
Want ja, hun mannelijk geslachtsorgaan meet ruwweg de grootte van hun lichaam (!).
En weet je waar deze liaan vandaan komt? Uit de rechterkant van hun kop (uit wat men een gonopore noemt)! (Zie je wel, geen reden om jaloers te zijn). En als je verschillende slakkenparingen bekijkt, zul je zien dat ze zich steeds maar in één enkele richting ineenkronkelen: tegen de wijzers van de klok in, want hun mannelijk geslachtsorgaan bevindt zich aan de rechterkant van hun kop!
Deze ineenkronkeling van geslachtsorganen stelt hen in staat om hun zaadcellen uit te wisselen, die zullen dienen om de eicel van elk van de twee slakken te bevruchten: want ja, je hebt het waarschijnlijk begrepen, slakken zijn, net als huisjesslakken, hermafrodiet.
Later, bij het leggen, worden 300 eieren begraven.
De luipaardslak legt slechts twee keer in zijn leven eieren: de eerste keer in juli-augustus van zijn eerste jaar, en de tweede keer in juni-juli van zijn tweede jaar.
Na 20 tot 45 dagen (afhankelijk van de temperatuur) komen de kleine luipaardslakjes uit hun eieren en beginnen ze hun leven in je moestuin.
Hieronder een video van deze paring! En dan, vlak daarna, een video van het uitkomen van de eieren! 🙂
De paring
Het uitkomen van de eieren
V. Nog andere predatoren van slakken in de moestuin?
Maar, als je tuin overspoeld wordt door slakken, op het moment dat je dit artikel leest, begrijp ik dat je niet het geduld hebt om te wachten op een uitzonderlijke ei-leg van een luipaardslak om je tuin te beschermen tegen de onophoudelijke stromen buikpotigen.
Heb je tevergeefs geprobeerd de meeste boerse legenden toe te passen (eierschalen, as en andere natuurlijke “anti-slakkenmiddelen”…) om de slakken weg te jagen?
Vind je dat je hierover van alles en nog wat kunt horen?
Klaar met slakken. Voorgoed. Vanaf dit seizoen.
Maar weet alvast dat een goed idee -want het versnelt met name het proces van terugkeer naar het natuurlijke evenwicht van de tuin-, is om de andere natuurlijke predatoren van slakken aan te trekken naar de moestuin (of in de directe omgeving, afhankelijk van de predator).
Als het onderwerp je interesseert, raad ik je aan:
· De egel: hoe lok je hem naar de tuin, hoe verzorg je hem en vermijd je teken.
· De amfibieën: hoe lok je ze naar de tuin, de bouwstappen van een vijver, de te kiezen planten, …
· Of, meer in het algemeen, deze portaalpagina over de verschillende predatoren van slakken in de tuin, en vooral het heel belangrijke onderscheid dat je moet maken tussen een natuurlijke predator en een geadopteerde predator (Indische loopeenden, aaltjes, …), die juist de natuurlijke regulering van de slakkenpopulaties in de tuin afremmen, ook al zijn er vaak belangrijke tijdelijke resultaten zichtbaar (je zult hier een duidelijker beeld van krijgen na het lezen van mijn belangrijkste artikelen, of na het bekijken van de 3 video’s van mijn gratis opleiding).
Conclusie:
Luipaardslakken zijn fascinerende buikpotigen.
Gemakkelijk herkenbaar aan hun gevlekte, of gevlekt-gestreepte vacht, zijn het wel degelijk predatoren van slakken, en ze gaan zelfs zover om ze achterna te zitten om zich ermee te voeden.
Ze vormen bovendien geen enkel gevaar voor onze huisdieren, in tegenstelling tot wat sommigen denken.
De aanwezigheid van deze kostbare bondgenoot van de tuin, gecombineerd met die (onmisbaar) van de andere predatoren van slakken, is een van de beste manieren om op lange termijn een slakkenpopulatie in de moestuin te reguleren.
Als je geluk hebt, kun je misschien zelfs een paring van luipaardslakken zien, als je er in de tuin hebt.
De informatie in dit artikel is geselecteerd en geverifieerd volgens de criteria die zijn vastgelegd in ons redactioneel handvest.
VI. Veelgestelde Vragen (FAQ) over de Luipaardslak
Waarom zit er een luipaardslak in mijn huis (of mijn keuken)?
Dat is een vraag die heel vaak terugkomt! In tegenstelling tot de andere slakken die in de moestuin blijven, is de Limax maximus een grote ontdekkingsreiziger met een heel fijne reukzin. Hij wordt vaak naar binnen gelokt door de vochtigheid (kelder, bijkeuken) en… het voer van je dieren! Het is niet zeldzaam om hem ‘s nachts terug te vinden in het bakje van de kat of de hond (hij is dol op brokjes). Geen paniek, vang hem en zet hem weer buiten. Voor meer details over deze vraag, hier is een artikel over het geval van slakken die je in huis terugvindt.
Hoe kom je van een luipaardslak af?
Als je dit artikel hebt gelezen, weet je nu dat je hem vooral niet mag doden! Het is een kostbare bondgenoot die de andere slakkenpopulaties reguleert. Als zijn aanwezigheid je echt stoort (op een terras of in huis), verplaats hem dan gewoon met de hand naar achter in de tuin of op je composthoop. Hij zal daar heel gelukkig en nuttig zijn. Wat de andere slakken betreft, hier is een artikel dat je leert hoe je er op een slimme manier van afkomt.
Is de luipaardslak een zeldzame soort?
Men vraagt me vaak of hij zeldzaam is, omdat je hem minder vaak tegenkomt dan de rode wegslak of de kleine grijze. In werkelijkheid is hij niet “zeldzaam” noch bedreigd, maar hij is heel onopvallend, strikt nachtelijk en solitair. Als je er een ziet, is dat een goed teken voor de biodiversiteit van je tuin.
Hoe zien de eieren van een luipaardslak eruit (om ze niet te vernietigen)?
Dat is cruciaal om niet per ongeluk de toekomstige “politie” van je moestuin te elimineren. Zijn eieren worden in trossen (clusters) gelegd. Ze zijn groot (ongeveer 4 tot 5 mm), doorschijnend en gelatineachtig. Je vindt ze vaak onder dood hout of in de compost. Als je erop stuit: raak niets aan! Indien nodig heb ik ook een artikel geschreven over slakkeneieren.
Gerelateerde artikelen
Wetenschappelijke bibliografie
- Om verder te gaan: Johan Watz, Daniel Nyqvist, Interspecific competition among terrestrial slugs, Journal of Molluscan Studies, Volume 88, Issue 2, June 2022, eyac007
Gerelateerde artikelen
