De egel, een natuurlijke vijand van slakken in de tuin: moet je hem voeren? Hoe lok je hem naar de tuin?
Welke rol kan de egel spelen bij het reguleren van slakken? Hoe lok je hem naar de tuin en zorg je goed voor hem? Moet je hem voeren? En zo ja, welk voer geef je hem? Hoe hou je vlooien en teken op afstand?
In dit artikel probeer ik antwoord te geven op deze vragen!
Als u mijn blog ontdekt, heeft u waarschijnlijk last van slakken in uw tuin.
U zou wellicht heel geïnteresseerd zijn in de koperen slakkenbarrière die ik heb ontworpen .
Voor mij heeft het alles veranderd. Ik kan eindelijk sla, kool, aardbeien en pompoenfamilie kweken zonder de haren uit mijn hoofd te trekken.
Twijfel niet: het is een investering (koper is duur), maar u wint er waarschijnlijk een hoop tijd mee!
Voordat we beginnen: als het je interesseert, hier is het artikel over alle natuurlijke vijanden van slakken.
I. Welke rol mag je van de egel verwachten bij de bestrijding van slakken?
a. De egel: wat eet hij?
In Nederland is de egel die we zien de gewone egel (ook wel de Europese egel genoemd).
Ze zijn alleseters:
Eigenlijk zijn egels vooral insecteneters: larven, kevers, sprinkhanen, regenwormen, slakken, huisjesslakken, pissebedden, spinnen… Maar ook paddenstoelen, goed rijpe bessen en vruchten die op de grond zijn gevallen, evenals uit het nest gevallen jonge vogeltjes of gebroken eieren maken deel uit van zijn menu.
b. Eet de egel echt slakken?
Soms wordt gezegd dat slakken niet hun lievelingsmaaltijd zijn… En dat ze veel liever wormen, larven en insecten lusten… Laten we het zo zeggen: die prooien zijn sneller en makkelijker te eten. Maar slakken blijven voor hen een uitgelezen onderdeel van hun voeding, rijk aan eiwitten.
Net als een grote chef-kok bereiden ze hun gerecht met passie: ze verwijderen het slijm van de slakken, dat hun spijsvertering anders zou bemoeilijken, door ze met hun voorpoten over de grond te wrijven voordat ze ze opslokken (zie video hieronder).
Volgens sommige bronnen zouden egels als volwassen dier tot 10 grote slakken in één nacht kunnen verorberen!
Door de verscheidenheid van zijn menu is de egel wat men een generalistische helper noemt. Bovendien is hij, door dat gevarieerde dieet en zijn voortplantingsritme dat veel trager is dan dat van slakken, eerder een beschermende helper dan een opruimer (hij houdt de slakkenpopulaties in hun beginstadium in toom en stelt een eventuele explosie van die populatie uit).
Hier zie je dus welk belang hij kan hebben voor de bestrijding van slakken in de tuin. En zijn aanwezigheid, in combinatie met die van andere natuurlijke vijanden (en met de gezondheid van andere parameters van het tuinsysteem), is soms noodzakelijk voor een langetermijnregulatie van deze slakkenpopulaties.
II. Hoe lok je een egel naar je tuin? Leefgebied en winterslaap
a. Voor het leefgebied en de winterslaap van de egel: de natuurlijke inrichting van de tuin
Om een egel zich te laten vestigen in de tuin die je inricht, stimuleer je de aanwezigheid van dichte hagen waarin hij zich kan verstoppen. Als ze bedekt zijn met dode bladeren en bezaaid met stekelige struiken (bramen), is dat nog beter! Zo’n stekelige haag is een uitstekend alternatief voor gebouwde schuilplaatsen. Hij kan er zich in terugtrekken om te slapen, tussen de lente en de herfst, maar hij kan er ook overwinteren tijdens de winter. Want ja, de egel houdt een winterslaap! Dat klinkt misschien vanzelfsprekend zo gezegd, maar velen vragen zich af of een egel een winterslaap houdt of overwintert?
Overwinteren is simpelweg de winter doorbrengen beschut tegen de kou, in een grot of iets dergelijks bijvoorbeeld. Terwijl dieren die een winterslaap houden zichzelf in een langdurige staat van onderkoeling laten gaan, door hun stofwisseling te vertragen, waardoor ze dus hun energie kunnen sparen tijdens die periodes waarin voedsel zeer schaars is!
(Einde van de uitweiding over de winterslaap)
Laat ook stroken gras braak liggen (indien mogelijk vlak bij de hagen) in de tuin: die helpen vooral om talrijke insecten aan te trekken, waar hij dol op is! Dood hout dat op de grond ligt en tapijten van bladeren zijn ook een manier om hem makkelijk toegang te geven tot larven en wormen.
Het territorium van de egel is heel uitgestrekt (3 tot 10 hectare!), en hij heeft doorgangen door de tuinen nodig. Daarvoor kun je een afwisseling van doorgangen aanleggen (bijvoorbeeld gaten in het gaas) in je afrasteringen. Opgesloten in een tuin die “potdicht” is gemaakt, is de kans groot dat hij zich laat sterven.
b. Voor het leefgebied en de winterslaap van de egel: een schuilplaats bouwen of kopen
Zodat hij zich het grootste deel van de dag kan opkrullen, of om hem in staat te stellen een winterslaap te houden om de winter te doorstaan, kun je ook een schuilplaats voor hem bouwen!
Daarvoor kun je om te beginnen een grote hoop boomstammen of grote stenen plaatsen in een hoekje van je tuin.
Anders kun je ook een schuilplaats op maat bouwen of kopen. In de handel bestaat die meestal in de vorm van kleine houten “hokjes”. Maar je kunt zo’n schuilplaats ook zelf bouwen, zoals te zien is op de foto hieronder. Leg er aan de binnenkant een dik tapijt van dode bladeren in – die je bijvoorbeeld in de herfst hebt verzameld – wat, zoals je begrepen zult hebben, hem heel gelukkig zal maken!
III. Hoe bescherm je de egels, die met uitsterven bedreigd zijn?
Helaas zijn egels met uitsterven bedreigd…
Voor elke 100 egels die er dertig jaar geleden waren, schat men dat er vandaag nog maar 3 over zijn.
Hun gemiddelde levensverwachting is gedaald van 10 naar 2 jaar.
Slechts ongeveer 4 op de 1000 egels bereiken de leeftijd van 10 jaar, en 25% van hen overleeft niet van het ene jaar op het andere.
Dat komt grotendeels door het gebruik van pesticiden, schadelijke slakkenbestrijdingsmiddelen en het verdwijnen van hun leefgebied.
Hoe kun je hen dan helpen overleven?
a. De verantwoordelijken voor het geleidelijke verdwijnen van de egels: sluit elk gebruik van pesticiden, slakkenkorrels en biervallen uit.
Allereerst moet je elk gebruik van pesticiden uitsluiten in de tuin, maar ik denk dat dat vanzelfsprekend is als je tuiniert volgens de principes van de permacultuur. Egels vergiftigen zichzelf namelijk (worden ziek en sterven dan) door zich te likken nadat ze hebben rondgelopen in ruimtes die met pesticiden zijn behandeld.
Vervolgens moet je elk gebruik van slakkenkorrels uitsluiten, die hen indirect vergiftigen (door de slakken op te eten). Bovendien vormen slakkenkorrels een rem op het duurzame herstel van het evenwicht van de slakkenpopulaties in je tuin, en je moet hun gebruik koste wat het kost stoppen.
Stop ten slotte ook het gebruik van biervallen. Wanneer egels slakken eten die vol alcohol zitten, raken ze op hun beurt dronken. Dat kan talrijke gevolgen hebben: allereerst belet die toestand hen om zich op te krullen om zich te beschermen tegen hun roofdieren (das, oehoe, vos). Vervolgens vergroot die staat van dronkenschap hun kans om in een zwembad, een vijver of een grote plas te belanden, waar ze zouden kunnen verdrinken.
En trouwens, biervallen om op natuurlijke wijze slakken te bestrijden zijn sowieso een schijnbaar goed idee, en ik heb daar overigens een speciaal artikel over geschreven!
b. De verantwoordelijken voor het geleidelijke verdwijnen van de egels: voorkom verdrinking
Zoals je hebt kunnen zien in de grafiek hierboven, komen sterfgevallen van egels door verdrinking vaak voor! Er is iets heel eenvoudigs dat je kunt doen om dat te voorkomen: als je een zwembad of een vijver met hoge randen hebt (die ze niet kunnen beklimmen), bouw dan een mini-reddingsvlot voor ze, waarop ze kunnen schuilen om niet te verdrinken nadat ze uitgeput zijn geraakt. Je kunt ook een kleine uitstapbrug voor ze bouwen!
c. De egel en honden
Pas ook op als je een hond hebt… hij kan elke egel waarmee hij te nieuwsgierig zou zijn ernstig verwonden. Als je een egel hebt die je regelmatig in de tuin komt opzoeken, breng je hond er dan dichtbij (terwijl je hem vasthoudt) om hem uit te leggen dat hij er niet aan mag komen en om zijn reacties te observeren. Als je daarentegen een kat hebt, hoef je je geen zorgen te maken: hij zal hem geen kwaad doen, en misschien worden ze binnenkort wel goede vrienden 😉
IV. Welk voer geef je een egel? Moet je hem echt voeren?
Zoals je kunt zien in de grafiek hierboven over de oorzaken van sterfte bij egels, sterft gemiddeld 13% van de egels door gebrek aan voedsel. Het is dus duidelijk dat het heel nuttig kan zijn om ze te voeren!
Ja, maar… niet zomaar op elke manier.
a. Voer voor egels: het belang van de periodes van het jaar
Van de lente tot de herfst kan het heel nuttig zijn om egels af en toe te voeren! Pas op, het mag ook niet te regelmatig worden, want dan zouden ze hun natuurlijke voedsel mogelijk niet meer zelf gaan zoeken.
In de herfst, als je een egel ziet die je nog klein lijkt, neem dan even de tijd om hem te wegen. Als hij minder dan 600 gram weegt, moet je een opvangcentrum contacteren (de egelopvang bijvoorbeeld) om hem op te vangen tijdens het winterseizoen, een periode waarin hij niet zou kunnen overleven als hij zo kwetsbaar is.
Helemaal aan het einde van de herfst, en als de egel stevig en gezond lijkt, voer hem dan niet. Het ontbreken van voedsel en de kou zijn namelijk de aanzet tot de winterslaap. Hem regelmatig voeren tijdens deze periode zou een verstoring op dat vlak kunnen veroorzaken, die waarschijnlijk fataal voor hem zou zijn.
b. Voer voor egels: de cruciale keuze van het voedsel
Als je een egel wilt helpen om een schrale periode door te komen, zijn de enige voedingsmiddelen die je hem mag geven brokken of paté, bestemd voor honden of katten.
Niets anders! De andere soorten voedsel die je in huis zou kunnen vinden zijn: ofwel dodelijk voor hem, ofwel alleen af en toe te geven, dus we noemen ze maar beter helemaal niet!
En vooral: geef ze nooit tafelresten, melk of brood. Ze zullen sterven!
Voor het voer dat je aan een babyegel moet geven is het opletten, want die heeft een ander dieet, en ik raad je aan zo snel mogelijk een egelopvang te contacteren.
V. Hoe bescherm je egels tegen teken?
Egels zijn schattige kleine diertjes, heel nuttig in de tuin, maar ze kunnen ook dragers van teken zijn…
Nigella-olie (ook wel zwarte komijnolie genoemd) lijkt zeer doeltreffend om teken te verjagen en te verhinderen dat ze bijten.
Het wordt door sommige tuiniers gebruikt als voedingssupplement (een theelepel ‘s ochtends), wat hun huid een voor teken weinig aangename geur geeft.
Voor egels kun je een paar druppels in zijn schuilplaats aanbrengen, of 2 tot 3 druppels door zijn voer mengen. Het is blijkbaar zeer doeltreffend!
VI. Vier wetenswaardigheden over de egel
- Een volwassen egel heeft over het algemeen meer dan 5000 stekels
- Ze hebben een uitstekend gehoor en een zeer goede reukzin, maar een vrij zwak gezichtsvermogen
- Ze communiceren met elkaar via een breed gamma aan verschillende geluiden
- Wanneer een egel een nieuwe geur opmerkt, gaat hij letterlijk “schuimen” (een vrij grote hoeveelheid schuim afscheiden) en daarna het geproduceerde schuim over zijn stekels uitsmeren. Dit verschijnsel wordt zelfbespuwing genoemd.
VII. Andere methoden om slakken te bestrijden
Als je echt overspoeld wordt door slakken en de egels nog niet zijn aangekomen (of als hun aanwezigheid niet volstaat om de “invasie” in te dammen), zijn er talrijke andere pistes die je kunt volgen om te proberen deze buikpotigen in te dammen.
Je kunt natuurlijke slakkenbarrières aanleggen, slakkenwerende mulch gebruiken, in de buurt afwerende planten zetten, of andere natuurlijke vijanden van deze buikpotigen aantrekken, …
Maar slakken hebben ook verschillende andere natuurlijke vijanden die je kunt proberen te lokken: hier is een artikel dat helpt om amfibieën in de tuin te vestigen, of anders een artikel dat helpt om loopkevers aan te trekken.
Conclusie
De egel is een generalistische, beschermende natuurlijke vijand van buikpotigen. Zijn aanwezigheid is een van de middelen die, gecombineerd, een langetermijnregulatie van de slakkenpopulaties mogelijk maken.
Om de egel in de tuin te verwelkomen, zul je deze min of meer moeten inrichten, een schuilplaats moeten bouwen, moeten leren welk voedsel hij nodig heeft, en hem zoveel mogelijk moeten beschermen tegen de gevaren.
Bedankt dat je de tijd hebt genomen om dit te lezen 😊, ik hoop dat dit artikel je heeft geïnteresseerd en je dingen heeft geleerd die je nuttig vindt. Aarzel niet om me in de reacties te laten weten wat je ervan vindt, ik sta open voor alles wat je met me wilt delen, want dat kan dit document alleen maar verrijken. Stuur me je ideeën, ik vul dit artikel met plezier aan zodat het zo volledig mogelijk is.
Enkele referenties: https://fr.wikipedia.org/wiki/H%C3%A9risson
https://www.slughelp.com/attract-hedgehogs-locate-slugs-enemies-garden/
De informatie in dit artikel is geselecteerd en geverifieerd volgens de criteria die zijn vastgelegd in ons redactioneel handvest.
Wetenschappelijke bibliografie
- Om verder te lezen: Brockie, R. E. (1959). Observations on the food of the hedgehog (Erinaceus europaeus L.) in New Zealand. New Zealand Journal of Science, 2, 121-136.
Klaar met slakken. Voorgoed. Vanaf dit seizoen.
Gerelateerde artikelen
De vijanden van slakken: welke zijn het? Hoe lok je ze naar de tuin?
Lezen
De Indische loopeend tegen slakken en huisjesslakken: goed of slecht idee?
Lezen
De tijgerslak (giftig?): herkenning, voeding, voortplanting
Lezen
Aaltjes als roofvijanden van slakken: een wondermiddel?
Lezen
Loopkevers als slakkeneters: hoe lok je ze naar je tuin?
Lezen
Amfibieën naar de tuin lokken, deze natuurlijke vijanden van slakken
Lezen